Xəstəlik nədir?
Ürək hər yığılanda qan damar divarına təzyiq göstərir. Bu təzyiq uzun müddət yüksək qaldıqda damarlar və orqanlar zədələnir. Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin 2024-cü il tövsiyələrinə görə, həkim otağında təkrar ölçmələrdə təzyiqin 140/90 mm c.s. və daha yüksək olması hipertenziya sayılır. 120–139/70–89 mm c.s. aralığı isə «yüksəlmiş təzyiq» adlanır və nəzarət tələb edir.
Əlamətləri
Çox vaxt əlamətsiz gedir, ona görə «səssiz» xəstəlik adlanır. Bəzən baş ağrısı (xüsusən ənsədə), başgicəllənmə, qulaqlarda küy, ürəkdöyünmə, burun qanaması olur. Bu əlamətlərin olmaması təzyiqin normal olduğunu göstərmir.
Risk faktorları
Yaşın artması, ailə anamnezi, artıq çəki, duzun çox istehlakı, az fiziki aktivlik, siqaret, alkoqol, xroniki stress, yuxu apnoesi, şəkərli diabet, böyrək xəstəlikləri. Hipertenziya gənc yaşda da ola bilər.
Diaqnostika Ümumi məlumat
Təkrar ofis ölçmələri, evdə ölçmə gündəliyi və ya 24 saatlıq ambulator təzyiq monitorinqi. Orqan zədələnməsini və ikincili səbəbləri axtarmaq üçün qan və sidik analizləri (böyrək funksiyası, elektrolitlər, qan şəkəri, lipidlər, sidikdə albumin) və EKQ aparılır. Lazım olduqda exokardioqrafiya və digər müayinələr də təyin olunur.
Müalicə prinsipləri Ümumi məlumat
- Həyat tərzi: duzu azaltmaq (Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı gündə 5 qramdan az duz tövsiyə edir), DASH tipli qidalanma (tərəvəz, meyvə, tam taxıllar, az yağlı süd məhsulları), çəkini azaltmaq, müntəzəm fiziki aktivlik, siqareti tərgitmək, alkoqolu məhdudlaşdırmaq.
- Dərmanlar: dərmanın növünü və dozasını həkim seçir. Təzyiq normallaşdıqda dərman öz-özünə dayandırılmır, çünki təzyiq yenidən yüksələ bilər. Dərmanı hər gün eyni vaxtda qəbul etmək vacibdir; qəbul vaxtını həkimlə müəyyənləşdirin.
- Qeyri-elmi «müalicələr»: limon və ya başqa qidalar dərmanı əvəz etmir.
Təcili hal
Təzyiq çox yüksəkdirsə və sinə ağrısı, nəfəs darlığı, danışığın və ya hərəkətin pozulması, üzdə əyilmə, şiddətli baş ağrısı, görmə pozğunluğu varsa, dərhal 103-ə zəng edin.
Dr. Günay Süleymanlının bu sahədəki təsdiqlənmiş fəaliyyəti
- Kataloq profilində ilk maraq sahəsi kimi «Arterial hipertenziya (yüksək qan təzyiqi)» göstərilib.
- Maarifləndirici videoları: «Təzyiq dərmanı asılılıq yaradır?», «Yaşla birlikdə təzyiq də yüksəlir?»; Universal Hospitalın «Təzyiq yalnız yaşlılarda olur?» videosu; «Arterial hipertenziya xəstələri təzyiq dərmanlarını davamlı istifadə etməlidirlər» (YouTube, 31.08.2026).
- DASH qidalanması və «limon təzyiqi salırmı?» mövzularında paylaşımlar edib.
- Xəzər FM-də ürək xəstəliklərinin erkən siqnalları və risk faktorları haqqında danışıb.
Həkimin bu mövzuda videosu
Suallar
Təzyiq dərmanını təzyiq normal olanda atmaq olarmı?
Xeyr. Normal təzyiq çox vaxt dərmanın işlədiyini göstərir. Dozanı azaltmaq və ya dərmanı dəyişmək qərarını yalnız həkim verir.
Təzyiq dərmanı asılılıq yaradırmı?
Xeyr, antihipertenziv dərmanlar asılılıq yaratmır. Onların uzun müddət qəbulu xəstəliyin xroniki olması ilə bağlıdır. Ətraflı: Təzyiq dərmanı asılılıq yaradırmı?
Evdə təzyiqi necə düzgün ölçmək olar?
5 dəqiqə oturub dincəlin, qolu ürək səviyyəsində saxlayın, ölçmədən əvvəl 30 dəqiqə qəhvə içməyin və siqaret çəkməyin. 1–2 dəqiqə fasilə ilə iki dəfə ölçüb nəticələri yazın.
Gənc yaşda təzyiq ola bilərmi?
Bəli. Hipertenziya hər yaşda yarana bilər; gənc yaşda ikincili səbəblər də araşdırılır.