Xəstəlik nədir?
İnsulin qlükozanın hüceyrələrə keçməsinə kömək edən hormondur. 1-ci tip diabetdə orqanizm insulini çox az hasil edir və ya ümumiyyətlə hasil etmir. 2-ci tip diabetdə isə toxumalar insulinə zəif cavab verir (insulin rezistentliyi) və zamanla insulin ifrazı da azalır. Hamiləlikdə ilk dəfə aşkarlanan diabet gestasion diabet adlanır.
Əlamətləri
Erkən mərhələdə tez-tez rast gəlinən üç əlamət var: şiddətli susuzluq (polidipsiya), tez-tez və bol sidiyə getmə (poliuriya) və artmış iştah (polifagiya). Bundan başqa halsızlıq, tez yorulma, dumanlı görmə, yaraların gec sağalması, dəri və selikli qişa infeksiyaları ola bilər. 1-ci tip diabetdə qısa müddətdə nəzərəçarpan arıqlama da müşahidə olunur. 2-ci tip diabet uzun müddət əlamətsiz gedə bilər.
Risk faktorları
Artıq çəki və piylənmə, ailədə diabet, az fiziki aktivlik, yaşın artması, hamiləlikdə diabet keçirmək, polikistoz yumurtalıq sindromu, hipertenziya, yüksək triqliseridlər. Gestasion diabet üçün risk faktorları: artıq çəki, birinci dərəcəli qohumlarda diabet, polikistoz yumurtalıq sindromu və ana yaşının artması.
Diaqnostika Ümumi məlumat
Amerika Diabet Assosiasiyasının (ADA) meyarlarına görə:
| Göstərici | Prediabet | Diabet |
|---|---|---|
| Acqarına qan şəkəri | 100–125 mq/dl (5,6–6,9 mmol/l) | ≥126 mq/dl (≥7,0 mmol/l) |
| HbA1c | 5,7–6,4% | ≥6,5% |
| Qlükoza yükləmə testinin 2-ci saatı | 140–199 mq/dl | ≥200 mq/dl |
Əlamətlər olmadan diaqnoz üçün nəticə təkrar analizlə təsdiqlənir. Klassik əlamətlər varsa, təsadüfi ölçmədə qan şəkərinin ≥200 mq/dl olması da diaqnostik sayılır.
Müalicə prinsipləri Ümumi məlumat
- Qidalanmanın tənzimlənməsi, çəki itkisi, müntəzəm fiziki aktivlik.
- Dərmanları həkim seçir: metformin, digər ağızdan qəbul olunan dərmanlar, GLP-1 reseptor aqonistləri və ya insulin.
- Artıq çəkili bəzi 2-ci tip diabet xəstələrində, xüsusən diaqnozdan sonrakı ilk illərdə əhəmiyyətli çəki itkisi ilə qan şəkəri dərmansız normal həddə saxlanıla bilər. Buna remissiya deyilir. Remissiya tam sağalma demək deyil; nəzarət davam etdirilir.
- Ağırlaşmaların skrininqi: göz dibi (oftalmoloq), böyrək funksiyası və sidikdə albumin, ayaqların müayinəsi, təzyiq və lipidlərə nəzarət.
Təcili hal
Çox yüksək qan şəkəri ilə birlikdə qusma, qarın ağrısı, tez-tez nəfəs alma, huşun bulanması; və ya çox aşağı qan şəkərinə görə tərləmə, titrəmə, huşun pozulması. Belə hallarda dərhal 103-ə zəng edin.
Dr. Günay Süleymanlının bu sahədəki təsdiqlənmiş fəaliyyəti
- Kataloq profilində «Şəkərli diabet» və «İnsulin rezistentliyi» maraq sahəsi kimi göstərilib. Universal Hospitalın elanında endokrinoloji xəstəliklər həkimin müayinə və müalicə istiqamətləri arasındadır.
- Maarifləndirici paylaşımları: prediabet («gizli şəkər»), diabetin erkən əlamətləri (3P), diabetdə remissiya, diabetlilərdə yaraların gec sağalması, diabetin gözlərə təsiri, hamiləlikdə diabet riski.
- Kurs və tədbirlər: Endokurs 6 (TEMD, 2022), Doğu Akdeniz Diyabet Akademisi.
Suallar
Prediabet diabetə çevrilməyə məcburdurmu?
Xeyr. Çəki itkisi, qidalanmanın tənzimlənməsi və fiziki aktivlik diabetin inkişafını ləngidə və ya qarşısını ala bilər. Müntəzəm nəzarət lazımdır.
HbA1c nəyi göstərir?
Son təxminən 2–3 ayın orta qan şəkəri səviyyəsini əks etdirir.
Diabetdə remissiya nədir?
Qan şəkərinin dərmansız normal həddə qalmasıdır. Bu, xəstəliyin tam bitməsi demək deyil; nəzarət davam edir.
Diabetdə niyə göz müayinəsi lazımdır?
Diabet göz dibinin damarlarını zədələyə bilər və bu, erkən mərhələdə əlamət vermir. Müayinəni oftalmoloq aparır.